Павлова Екатерина Федотовна

 

Павлова Екатерина Федотовна родилась 10 октября 1930 года, с. Крестях (Нахаринский наслег) Сунтарского района ЯАССР. В годы войны работала в колхозе Нахаринского наслега летом на сенокосе, зимой помогала дояркам на ферме. После окончания школы два года отработала дояркой, потом поступила в Якутский государственный университет на сельскохозяйственный факультет. Закончив учебу в 1962 году, работала в Ветеринарно- бактериологической лаборатории речного порта, затем в Министерстве сельского хозяйства. В 1968 году переехали по месту работы мужа в с.Октемцы Орджоникидзевского района. С того времени до выхода на пенсию в 1983 году проработала в экспедиции ШАЛ Института космофизики (ИКФиА) лаборантом, старшим лаборантом, оператором ЭВМ.

Муж Павлов Алексей Николаевич- участник ВОВ, гвардии старший сержант. За боевые заслуги награжден медалями «За отвагу», «За победу над Германией», «За победу над Японией», «За взятие Будапешта», «За взятие Вены», «За освобождение Праги», орденом Отечественной войны 2 степени, юбилейными медалями, принимал участие в параде Победы над империалистической Японией. Екатерина Федотовна является вдовой героического человека, ветерана ВОВ. У них две дочери- Павлова Анна Алексеевна и Соловьева Вера Алексеевна.

Воспоминания вдовы ветерана ВОВ Павлова Алексея Николаевича ветерана тыла Павловой Екатерины Федотовны

Мин, Павлова (Дагаринова) Екатерина Федотовна, 1930 сыл алтынньы 10 күнүгэр Сунтаар оройуонун Наахара нэһилиэгигэр төрөөбүтүм. Ийэм миигин (алтыс оҕотун) оҕолонон баран өлөн хаалбыт. Аҕам, Дагаринов Федот Филиппович, 6 оҕолоох хаалан баран, 3 оҕолоох огдообо дьахтары кэргэн ылбыт. Миигин, кыһыл оҕону, эһэлээх эбэбэр аҕалан биэрбитэ (эһэм аах – аҕам дьоно). Оҕо сааһым эбэ, эһэ тапталыгар таалалаан олус үчүгэй этэ.

Алдьархайдаах уот сэрии саҕаланыаҕыттан ыла олох тосту уларыйда. Ыан кымыстаан иһэр биэбитин, эһэм миинньэр атын, 2 ыанар ынаҕы тутан ыллылар (эһэм аах бытархай хаһаайстыба этилэр). Эһэм аах ииппит уоллара Дагаринов Прокопий Филиппович армияҕа сэрии маҥнайгы күннэригэр барбыта. Кини өлүгэ Пермь куоракка братскай могилааҕа баар.

Эһэлээх эбэм утуу-субуу өлөн хаалбыттара. Миигин аҕам аах ыллылар. Сайын от хомууругар, кыһынын эдьийим Фатимаҕа фермаҕа доярка үлэтигэр көмөлөһүннэрэ ыыталлар. Итинник мин, колхуостаах дьон оҕото, колхоз чилиэнэ буолан, былааннаах үлэһит аатыран, «оччо-бачча көлөһүн күнүн өлөрүөхтээххин» диэн буолла. Сайын от хомууругар оҕус сиэтэбин, от мунньабын, бугул түгэҕэ харбыыбын. Арыт киһи тиийбэтэҕинэ бугуллуубун, бугул тиэйээбин. Оччотооҕуга «эн оҕоҕун — кыайыан суоҕа» диэн суох этэ. Улахан дьону кытта тэҥҥэ үлэни ирдииллэрэ.

Аҕам уонна убайым армияҕа ыҥырыллыбыттара. Киһи хара оҥоруох бииргэ төрөөбүт эдьийибин Фатиманы туус үлэтигэр Кэмпэндээйгэ соль заводка, колхозка түспүт былаан суотугар ыыттылар. Мин мачехаҕа хаалбытым. Эдьийим Маайа леспромхозка үлэлии барбыта. Шура интернаакка олорон Сунтаарга үөрэнэр этэ. Ксена эрдэ өлөн сэриини билбэтэҕэ. Хата дьолго, 1943 сыллаахха эдьийим Фатима барахсан, ийэбитин кытта бииргэ төрөөбүт Анастасия эдьиийбитигэр, оройуон киинигэр Семен Васильев диэн киһиэхэ кэргэн тахсан , 6 оҕолонон, ону таһынан 3-4 тулаайахтары иитэн олорор ыалга киллэрэн биэрдэ. Мин ол сыл оскуолаҕа 1 кылааска киирбитим.

Ити кэмтэн ыла сайынын колхозка үэлээн (биллэн турар — от хомууругар), кыһынын үөрэнэн үһүс кылааһы бүтэрдим. Ол саас тоҕо эрэ осуобай ичигэс курдук өйдүүбүн. Мин амбар үрдүгэр, отунан утуйар таҥаспын халыҥатан, утуйар этим. Арай уһуктубутум барабан уонна горна тыаһа бөҕө клуб диэккиттэн иһиллэр. Мин ойон туран түргэн үлүгэрдик дьиэҕэ киирбитим, оҕолор суохтар, эдьийим «Кыайыы буолла!» дии-дии кэлэн сыллаата уонна «оҕолор клубка бардылар» диэтэ. Мин сонно клубка ойдум. Дьон бөҕө мустубут. Дьоннор ытыыллар да күлэллэр даҕаны. «Кыайыы! Кыайыы!Ураа! Ураа!» бөҕө. Оһуохай таһырдьа, диэҕэ (кулуубка) танцы бөҕө. Мин эмиэ да ытыыбын, эмиэ да күлэбин. Аҕалаах убайбын кэлиэхтэрэ диэн эрэлим улаатта. Күн бүгүн- сарсын да кэллэхтэринэ да сөп курдук буолла. Түөһүм иһигэр туох эрэ баппат. Ону «ураа»хаһыыннан арыый намырытабын. Өйдөөн көрбүтүм (клуб Бүлүү өрүс биэрэгэр турар) Бүлүү мууһа устан бөҕө өрөһүлэнэ турар. Бүлүү эмиэ үөрбут курдук. Уонна хаһан даҕаны Кыайыы күнүгэр Бүлүү  мууһа эстибитин мин көрбөтөҕүм.  Ити курдук балысхан үөрүүунү мин көрсө илигим. Сэрии кэминээҕи ыарахан олох биһиги көлүөнэ оҕолорун аччыктаппыт, тоҥорбут-хатарбыт, сорохторун төннүубэттии илдьибит дьэ уурайда!

Мин төрдүс кылааска үөрэнэ сырыттахпына аҕам барахсан армияттан кэллэ. Колхоз «ыан кымыстаан ис, доруобуйаҕын көннөр» диэн ыанар биэ биэрбитэ. Ити улахан көмө этэ. Аҕам ханнык да үлэттэн толлон турбатах, колхоз тутах күүс улэһитэ этэ. Үс-түөрт көлөҕө от кыдамалааһын диэн сүрдээх кыайыыны-күүһү эрэйэр үлэ. Фермалар Сөдүөт оҕонньор кээспит отун былдьаһыыннан ылаллар этэ. Ол курдук чиҥ, түстээһинэ үчүгэй, сытыйбатах буолар эбит. Аҕам байанайдаах булчут.

1948 с. убайым Григорий Федотович Дагаринов армияҕа сэттэ сыл службалаан кэллэ уонна РОНО-ҕа бухгалтерынан үлэлээбитэ. Кини көмөтүнэн мин Сунтаарга 10-с кылааһы бүтэрэн дьолломмутум. Онус кылаас кэнниттэн комсомольскай путевканнан колхозка доярканан 2 сыл үлэлээбитим. Бу да кэмҥэ олох кыайан көнө илик кэмэ этэ. Колхоз улэһитигэр дохуот да, хамнас да суох этэ. Ыарахан улэҕэ хайдах аһаан-таҥнан сылдьыбыппытын билигин санаан, өйүм хоппот. Бары эдэр, эйэлээх буолан ким тугу булбутунан, бары бииргэ аһаан-таҥнан сырыттахпыт буолуо. Ол саҕана ыччат инникигэ эрэллээх этэ. Оннооҕор сэрии кэмин тулуйан ааспыппыт, билигин сэрии суох, барыта үчүгэй буолуо, улэлиэххэ, олоҕу оҥостуохха диэн санаанан салайтаран, кыайыынан кынаттанан олорбуппут дии саныыбын. Ол курдук үрдүк үөрэ5и бүтэрэн, син киһи тэҥинэн улэлээн хамнаан, пенсияҕа тахсан дьэ сололонон олордохпут дии.

 

 

Автор Племянница Андреева В.С. учитель г. Якутск